Een lesje geschiedenis

We weten dat haken na een dipje na de hippietijd inmiddels weer zijn weg terug heeft gevonden naar de hip en happening van het moment. Maar hoe is haken nu eigenlijk echt ontstaan? En laten we het verschil tussen haken en brein eens iets uitgebreider benoemen dan het is met 1 of met 2 naalden (tenminste zo zeg ik het altijd).

Om met dat laatste te beginnen. Apart natuurlijk van dat je op een andere manier breit dan haakt is het daadwerkelijke verschil dat een steek bij haken wordt afgemaakt voordat je begint met de volgende steek. Bij breien is dat niet zo en blijven meerdere steken onafgemaakt op de haaknaald staan. Al moet daar dan ook weer bij vermeld worden dat dat bij bijvoorbeeld Tunisch haken en Stokhaken weer niet op gaat. Maar ach, uitzonderingen bevestigen de regel.

Laten we beginnen met de term haken, in het Engels crochet. Afgeleid van het oud-Franse woord crochet wat weer komt van croche of croc in Germaans dat beide ‘haak’ betekent. Crochetage was de term die werd gebruikt om vroeger de verschillende stukken kant aan elkaar vast te maken. Hoewel het nooit is gewezen, is een relatie tussen het ontstaan van deze woorden wel aannemelijk.

Het is lastig om te bepalen wanneer het haken echt bekend is geworden. Anders dan breien waren er vooral veel verschillende varianten van haken eerder dan dat er werd gehaakt zoals nu. Terwijl we wel veel breiwerk van vroegere tijden vinden dat veel overeenkomsten kent, in zowel de manier van maken als het uiteindelijke product, met het breien nu. We zijn het er inmiddels wel min of meer over eens dat haken komt van Nålebinding. Daarover kun je meer lezen in deze blog. In ieder geval stammen de oudste voorbeelden van deze techniek uit het Egypte van dik 1600 jaar geleden.

Van haken zoals wij het kennen begint de geschiedenis in 1800. Vanuit de noodzaak om goedkoper en sneller kant te produceren kwam kanthaken om de hoek kijken. Hoewel de elite vanzelfsprekend haar neus ophaalde voor dit werk, kant was immers altijd een statussymbool geweest. Denk aan de brede kragen ven edellieden op schilderijen van Rembrandt en anderen. toch kwamen er in 1840 zo’n 11 boeken van de hand van een dame over kantpatronen. Dit was het begin van de opkomst voor Iers kant.

Vervolgens ging het zoals elke modetrend fases van meer en minder populair door. Allereerst de beroemdheid die het groot maakte. In het geval van haken van koninklijke proporties was niemand minder dan Koningin Elizabeth van het Verenigd Koninkrijk haakte sjaals om aan te bieden aan het Britse leger. Sindsdien was het razend populair. Begin 1900 werden er kasten voor haakboeken gepubliceerd en werd het als elegante vaardigheid een must voor vrouwen om te leren. Al snel werd het echter een simpelere kunst om tijdens de Tweede Wereldoorlog helemaal als tijdsverspilling te worden gezien.

Na de oorlog pakte de nieuwe generatie het haken echter weer op en is het onverminderd populair geweest. Met een klein tipje onder het label ouderwets in de jaren 80, is het inmiddels onverminderd populair. En met de ongelooflijke inspiratie op internet, lijkt daar voorlopig nog geen eind aan te komen.Keep on crocheting!

Curious Minds: Daina Taimina

Af en toe dan kom je van die mensen tegen waarvan je denkt ‘Whow, daar moeten meer mensen van weten!’. Zo kwam ik Daina Taimina tegen tijdens een zoektocht voor leuke nieuwe onderwerpen. Wees gerust, ondanks dat ze een bekend wiskundige is, zal het niet over wiskunde gaan. Ze gebruikt namelijk gehaakte projecten om de hyperbolische ruimte te illustreren.Oke, misschien een klein beetje wiskunde. Een hyperbolische ruimte is kort door de bocht een verzameling kromme lijnen in een driedimensionaal veld. Een unieke combinatie die schitterende beelden oplevert. Mocht je meer willen weten, kijk dan vooral even hier. Tijdens een van de workshops die ze half 1997 volgde zag Daina dat de workshopleider modellen van papier en tape gebruikte om de vormen in deze ruimte weer te geven aan de cursisten. Omdat de modellen zo breekbaar waren, werden ze in de workshop minimaal gebruikt. Diana vond dat niet de juiste manier van lesgeven. Zeker als je compleet zaken wilt visualiseren, is het fijn als je de modellen ook daadwerkelijk actief kunt gebruiken.

Daarom bedacht ze om de breinaalden op te pakken en te kijken of ze de vormen zo op een meer duurzame en bruikbare manier kon weergeven. Dat deze hyperbolische ruimte überhaupt visueel weer konden worden gegeven is pas begin 19e eeuw geaccepteerd door wetenschappers. Breinaalden bleek echter niet de oplossing. Om de vormen op te laten krullen moet je elke keer meerderen waardoor je op een gegeven moment teveel steken op je naald hebt staan. En dus ondernam Daina een tweede poging met haaknaalden.

Niet alleen tot de grote verbazing van mensen in de wiskunde waarmee ze werkte op Cornell, maar net zo goed de haakgemeenschap is bijzonder gecharmeerd van haar ontwerpen. Om met het belangrijkste te beginnen, de gemaakte modellen zijn van onschatbare waarde voor onderwijs en onderzoek. Daarnaast zijn haar modellen ook tentoongesteld in de American Mathematical Model Collection in het Smithsonian Institution.

Gelukkig voor ons zijn deze schitterende vormen ook gewoon voor ons beschikbaar. Eigenlijk is de techniek betrekkelijk simpel, namelijk constant meerderen om de goede bolling van je werk te krijgen. Dat wat je normaal gesproken juist niet wilt, maar hierbij juist moet maken. Mocht je dat niet uit je hoofd kunnen heeft Daina gelukkig ook een boel patronen gepubliceerd. Je vindt de patronen op Ravelry of het boek bij Amazon.Wie zei dat wiskunde saai is?

Iers Kant

Wat hebben een naald, een hongersnood en luxe gemeen? Verrassend genoeg, haakwerk, Iers kant welteverstaan. In het algemeen als we het hebben over kant, wordt vaak gedacht aan kantklossen. Toch is er een verschil tussen kloskant en naaldkant. Afgezien nog van het feit dat het laatste wel door mij wordt gedaan maar een blik om het kantkloskussen van mijn oma me toch van het eerste heeft afgeschrikt. Voor alle nieuwsgierigen, hierbij een snelcursus kant.

118bddbb-4c67-4e65-95f1-3d9526ae8e17.jpg

Laten we beginnen met die hongersnood. Van 1845-1849 was er een grote hongersnood in Ierland. Gehaakt kant was toen een van de manieren om geld te verdienen. Met name de verarmde Ierse werklieden gebruikten het om samen met hun familie in ieder geval geld te verdienen voor eten. In scholen leerden kinderen haken en docenten werden het hele land door gestuurd om het vak te onderwijzen. En toen de Ierse immigranten naar Amerika verhuisden, namen ze het gehaakte kant mee. Vandaar waarschijnlijk de naam Iers kant. Met name tot aan de Eerste Wereldoorlog was Iers kant bijzonder populair in Europa en Amerika.

ad93ec4f-f116-4e8b-9a3d-9c736199f09f

Lang werd het Ierse kant met name als een methode gezien om op een goedkope manier het dure Venetiaanse kant na te maken, het kloskant. Maar vanaf de kanten kragen die op elk populair schilderij wel terug te vinden zijn, zijn we ver gekomen. Zeker in België zijn er in de laatste eeuw nog veel spullen in productie genomen. Echter werd na de kolonisatie van Congo besloten de vrouwen daar tegen hongerlonen te produceren. Dat zorgde ervoor dat grote hoeveelheden kant tegen woekerprijzen op de markt kwamen.

Het meest curieuze feitje trouwens is nog wel dat de patronen die gemaakt zijn voor 1900 nooit werden uitgeschreven. De betalingen voor gemaakte producten ging namelijk naar aanleiding van het patroon. Hoe beter en/of origineler het patroon, hoe hoger de betaling. Het uitschrijven van patronen gebeurde daarom niet en veel van de patronen vlak na 1900 gepubliceerd bevatten fouten omdat ze zijn afgelezen uit de producten eerder dan overgedragen. Doet me een beetje denken aan een kromme eend die ik ooit van een foto heb nagemaakt en mijn ouders volgens mij alleen uit plichtsgevoel in de kamer nog hebben staan. Maar goed, tegenwoordig zijn er wel wat Ierse kant patronen te vinden, al moet je wel even zoeken. Eigenlijk komen best veel elementen van het Iers kant terug in hedendaagse patronen. Denk bijvoorbeeld aan doily’s. Zoek op Ravelry bij technieken naar Irish crochet en de mooiste vormen vliegen je om de oren.

d27450a9-79bf-480b-9040-049128959d03.jpg

Hoewel er inmiddels voldoende patronen uitgeschreven zijn, blijft de spanning en schoonheid van het Iers kant toch wel een beetje zitten in het eigen ontwerp. De patronen gehaakt met dun garen en vaak in 3D motieven. Dit effect wordt soms gecreëerd door een zogenaamd vulkoord te gebruiken. Iets dat eigenlijk weer lijkt op de Tapestry techniek waarbij je om draden heen haakt. In dit geval zijn die dragen zo dik dat je een diepte effect krijgt in je haakwerk. Door de draden strakker of juist losser aan te trekken kun je vorm geven aan je haakwerk. De verschillende (kleinere) vormen die je haakt worden vervolgens aan elkaar haak, vaak met losse-lussen. Wat het eigenlijk weer heel erg makkelijk maakt om een eigen patroon te ontwerpen. Want je kunt de patroontjes later in de goede volgorde aan elkaar maken. Of nog makkelijker, je naait ze op een ondergrond.

En mocht je nu nog twijfelen over het ouderwetse karakter. Bekijk zeker even de jurk van de Italiaanse ontwerper Laura Biagiotti of Jean Paul Gaultier uit hun collecties van 2017. Dan weet je zéker dat haken weer hip en happening is.